ماهواره طلوع ۳ روزانه ۶هزار کیلومتر از خاک ایران را تصویربرداری می کند
به گزارش سئو بوی، رئیس گروه فضایی شرکت صنایع الکترونیک وزارت دفاع اظهار داشت: هم اینک این ماهواره بیشتر از ۱۰ ماه است که روزانه ۵ تا ۶ هزار کیلومتر مربع از خاک ایران را با موفقیت تصویربرداری می کند.
به گزارش سئو بوی به نقل از مهر، محرم غیاثوند، رئیس گروه فضایی شرکت صنایع الکترونیک وزارت دفاع (صاایران)، بامداد امروز در مراسم گرامیداشت هفته جهانی فضا که با حضور سید ستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، حسن سالاریه رئیس سازمان فضایی ایران و فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت در محل وزارت ارتباطات برگزار گردید، ضمن اشاره به ریشه های تاریخی و تمدنی دانش ستاره شناسی در ایران و اسلام عنوان کرد: اولین جرقه های علاقه مسلمانان و دانشمندان ایرانی به حوزه فضا، ناشی از نیازهای دینی و رصد کواکب و اقمار برای تعیین اوقات شرعی، تقویم، فصول و ماه ها بود؛ نیازی بنیادین که منجربه تأسیس رصدخانه ها در تمدن اسلامی شد.
وی ادامه داد: اولین رصدخانه به مفهوم مدرن و امروزی آن در بغداد و با تأکید بر محمد بن موسی خوارزمی پایه گذاری شد و داده های رصدی بسیار دقیقی استخراج گردید. با وجود این که نجوم در یونان، هند و چین پیشینه ای داشت، اما این دانشمندان ایرانی و مسلمان همچون فرغانی و عبدالرحمن صوفی بودند که این علوم را گردآوری، تدقیق و تکمیل کردند؛ بطوریکه امروز نام حداقل ۱۳ دانشمند مسلمان همچون ابن هیثم و بوعلی سینا بر روی دهانه ها و گودال های کره ماه نام گذاری شده و ثبت رسمی دارد.
غیاثوند اضافه کرد: بعد از دوران ابوریحان بیرونی، در دوره سلطنت جلال الدین ملک شاه سلجوقی، رصدخانه حکیم عمر خیام نیشابوری بعنوان یکی از بزرگ ترین و دقیق ترین مراکز رصدی جهان افتتاح شد. خیام با محاسبات شگفت انگیز خود موفق به استخراج «تقویم جلالی» شد که همچنان دقیق ترین تقویم هجری خورشیدی حال حاضر دنیا است و ما امروز نیز زمان و فصول را مبنی بر محاسبات او تنظیم می
نماییم.
وی به رصدخانه های شاخص مراغه و سمرقند نیز اشاره نمود و خاطرنشان کرد: خواجه نصیرالدین طوسی رصدخانه مراغه را بنیان نهاد که نقطه عطفی در تاریخ نجوم به حساب می آید. بعد از آن، رصدخانه سمرقند توسط الغ بیگ بنا شد و نوابغی چون غیاث الدین جمشید کاشانی در آن به فعالیت و مدیریت علمی پرداختند. در همین بستر، دانشمندان مسلمان حرکت زمین و رد فرضیه ایستایی آنرا به اثبات رساندند؛ یعنی حدود یک قرن قبل از آن که کوپرنیک و گالیله در اروپا به رصدهای نوین پرداخته و نظریه خورشیدمرکزی را مطرح کنند. ازاین رو دانش فضایی و نجومی فعلی ریشه عمیق در مجاهدت نیاکان و هویت تمدنی ایرانی اسلامی دارد.
وی اشاره کرد: بعد از امید، هدف گذاری کشور ورود به فاز صنعتی سازی فضا و پاسخ به نیازهای کاربردی جامعه بود. برای رسیدن به این مقصود، دو محور کلیدی پیگیری شد: نخست، رساندن محموله های سنگین ترِ بالای ۱۰۰ کیلوگرم به مدارهای بالاتر و پیشرفت طول عمر عملیاتی ماهواره ها به بالای ۳ سال که مستلزم تکامل نسل ماهواره برها بود. پرتابگرهای سیمرغ، ذوالجناح، قاصد و قائم ۱۰۰ در همین چارچوب طراحی و توسعه یافتند. دوم، ایجاد سامانه ها و زیرسیستم های صنعتی در مدار و ایستگاههای زمینی قدرتمند برای هدایت و بهره برداری پیوسته.
رئیس گروه فضایی صاایران با تجلیل از پیشکسوتان این صنعت اشاره کرد: این زنجیره متکی به صدها هزار قطعه و زیرمجموعه پیچیده بود؛ قطعاتی که هیچ کشوری به علت تحریمها در اختیار ما قرار نمی داد. تمام این اجزا تک به تک توسط محققان داخلی ساخته، تست و با تحمل سختی ها و عدم موفقیتهای مکرر به بلوغ رسید. نسل امروز جوانان فعال در صنعت فضا، روی تجارب پرارزش و پایه های محکمی ایستاده اند که حاصل ۳۰ سال فداکاری پیشکسوتان گمنام کشور است.
او در آخر ضمن اشاره به پشت صحنه و خاطره ای شنیدنی از آماده سازی این ماهواره اظهار داشت: مطابق برنامه ریزی اولیه قرار بود ماهواره ۶۰ کیلوگرمی چمران توسط ماهواره بر سیمرغ پرتاب شود، اما باتوجه به تغییرات جدول پرتاب ها، تصمیم گرفته شد از پرتابگر سوخت جامد «قائم ۱۰۰» استفاده گردد. قائم ۱۰۰ توان حمل محموله های تا ۸۰ کیلوگرم را داشت اما از نظر ابعاد محفظه بار و فیرینگ (Fairing) با محدودیت هایی مواجه بود. تنها حدود دو هفته به موعد پرتاب باقیمانده بود و بعد از انجام تست های سازگاری مکانیکی، متوجه شدیم ابعاد ماهواره به علت طراحی اولیه برای پرتابگر دیگر، با پوسته داخلی محفظه پرتابگر تطابق میلی متری ندارد.
رئیس گروه فضایی صاایران اضافه کرد: در آن شرایط بسیار حساس زمانی که مجوزهای پرتاب نیز گرفتن شده بود، به سازمان فضایی گزارش دادیم که تنها راهکار، اصلاح هندسی و برش بخش های غیرحساس و اضافی سازه ای ماهواره برای انطباق با ابعاد فیرینگ پرتابگر است؛ موضوعی که در استانداردها و پروتکلهای مرسوم فضایی خیلی کم سابقه است و بحث های فنی سنگینی را ایجاد کرد. در نهایت با پذیرش مسئولیت کامل از طرف تیم سازنده، اصلاح و کاهش ابعاد سازه ای با ظرافت کامل صورت پذیرفت و ماهواره چمران بعنوان بزرگ ترین محموله حمل شده توسط پرتابگر قائم ۱۰۰ با موفقیت در مدار قرار گرفت و افتخاری بزرگ برای صنعت فضایی کشور رقم زد.
غیاثوند در ادامه با حکایتی از پشت صحنه مدیریت پرتاب ماهواره «چمران» عنوان کرد: در فرایند پرتاب های فضایی، دریافت مجوزهای داخلی فرایند مشخصی دارد. برای پرتاب چمران، هماهنگی های لازم با وزیر وقت انجام شده بود اما به علت درگیری در کارهای اجرائی و تأخیر در مکاتبات رسمی، زمانی که در شهریورماه بهمراه سردار حاجی زاده برای پرتاب در محل حضور داشتیم، به علت تغییر کابینه و جایگزینی وزیر دفاع، در وضعیت خاصی قرار گرفتیم.
وی ادامه داد: بعد از پرتاب موفق و در حالیکه برای رصد گذر دوم ماهواره در سایت حضور داشتیم، از راه بیسیم تماسی از دفتر وزیر دفاع برقرار شد. وزیر دفاع که اخیرا جایگزین شده بود، از راه تلویزیون شاهد موفقیت پرتاب بود و پیگیر سوابق و مجوزهای قانونی شده بود. این مساله با توضیحات فنی و تشریح ابعاد پروژه برای تیم جدید مدیریتی مرتفع شد. این رویداد نشان داد که صنعت فضایی پروژه ای ملی است که در آن وزارت دفاع، پژوهشگاه هوافضا، شرکت های خصوصی و سازمان فضایی هم افزایی داشته اند؛ چونکه «فضا وسیع است و تنهایی نمی توان در آن قدم گذاشت.
وی در بخش پایانی گزارش خود به تجربه احیای ماهواره «پایا» (طلوع ۳) پرداخت و اظهار داشت: این ماهواره که دی ماه سال قبل پرتاب شد، اولین ماهواره تصویربرداری عملیاتی کشور است. در فرایند پرتاب با موشک روسی، در آخرین لحظات تست های زمینی و از راه ارتباط کابلی، نویز شدیدی روی سیستم مشاهده شد. در حالیکه زمان بسیار محدودی تا پرتاب باقیمانده بود، با پیگیری های دکتر سالاری و هم اندیشی های فشرده با طرف روسی (کاسموس)، تیم فنی اجازه یافت تا به محل نصب ماهواره دسترسی پیدا کند. این دسترسی در ساعت ۴ بعدازظهر و در طبقه پنجم برجِ محلِ نصب ماهواره بر انجام شد و با رفع اشکال، پرتاب با موفقیت صورت پذیرفت.
وی اضافه کرد: در آن لحظات بحرانی، تیم فنی تصمیم گرفت الگوریتم های خودکار را متوقف و هدایت دستی را آغاز کند. ظرف ۱۰ روز، با مجاهدت شبانه روزی و توکل، ماهواره در روز ۱۳ رجب (ولادت حضرت امیرالمؤمنین ضد السلام) تثبیت و به سوی زمین جهت گیری شد. برعکس تصور، دوربین های ماهواره سالم بودند و تصاویر نخستین تلاشهای تیم فنی با دقت خیره کننده ثبت گردید. هم اینک این ماهواره بالاتر از ۱۰ ماه است که روزانه ۵ تا ۶ هزار کیلومتر مربع از خاک ایران را با موفقیت تصویربرداری می کند.
غیاثوند در آخر با تاکید بر این که «مجاهدت از طرف شما و پیروزی از طرف خداست»، اشاره کرد: گام بعدی صنعت فضایی ایران «منظومه سازی» است. همان گونه که نیاکان ما با رصد ستارگان مسیر خودرا می یافتند، امیدواریم در سالهای آتی، نسل جوان با چراغ اولی که روشن شده است، روایت گر فرود قمر مصنوعی یا مریخ نورد ایرانی بر سطح ماه باشند.
وی ادامه داد: اولین رصدخانه به مفهوم مدرن و امروزی آن در بغداد و با تأکید بر محمد بن موسی خوارزمی پایه گذاری شد و داده های رصدی بسیار دقیقی استخراج گردید. با وجود این که نجوم در یونان، هند و چین پیشینه ای داشت، اما این دانشمندان ایرانی و مسلمان همچون فرغانی و عبدالرحمن صوفی بودند که این علوم را گردآوری، تدقیق و تکمیل کردند؛ بطوریکه امروز نام حداقل ۱۳ دانشمند مسلمان همچون ابن هیثم و بوعلی سینا بر روی دهانه ها و گودال های کره ماه نام گذاری شده و ثبت رسمی دارد.
ابطال هیات بطلمیوسی توسط دانشمندان ایرانی و مسلمان
رئیس گروه فضایی صاایران ضمن اشاره به تحول در مبانی کیهان شناسی توسط نخبگان جهان اسلام اظهار داشت: تا قبل از ظهور دانشمندان مسلمان، هیات بطلمیوسی و نظریه «زمین مرکزی» بر جهان حاکم بود و تصور می شد زمین مرکز عالم است و تمام افلاک و ستارگان به دور آن می چرخند. اما متفکرانی چون ابن هیثم و سال ها بعد خواجه نصیرالدین طوسی در آثاری نظیر «التذکره فی علم الهیئه»، با طرح نظریات بنیادین، مدل بطلمیوسی را به چالش کشیده و پایه های آنرا فرو ریختند.غیاثوند اضافه کرد: بعد از دوران ابوریحان بیرونی، در دوره سلطنت جلال الدین ملک شاه سلجوقی، رصدخانه حکیم عمر خیام نیشابوری بعنوان یکی از بزرگ ترین و دقیق ترین مراکز رصدی جهان افتتاح شد. خیام با محاسبات شگفت انگیز خود موفق به استخراج «تقویم جلالی» شد که همچنان دقیق ترین تقویم هجری خورشیدی حال حاضر دنیا است و ما امروز نیز زمان و فصول را مبنی بر محاسبات او تنظیم می
نماییم.
وی به رصدخانه های شاخص مراغه و سمرقند نیز اشاره نمود و خاطرنشان کرد: خواجه نصیرالدین طوسی رصدخانه مراغه را بنیان نهاد که نقطه عطفی در تاریخ نجوم به حساب می آید. بعد از آن، رصدخانه سمرقند توسط الغ بیگ بنا شد و نوابغی چون غیاث الدین جمشید کاشانی در آن به فعالیت و مدیریت علمی پرداختند. در همین بستر، دانشمندان مسلمان حرکت زمین و رد فرضیه ایستایی آنرا به اثبات رساندند؛ یعنی حدود یک قرن قبل از آن که کوپرنیک و گالیله در اروپا به رصدهای نوین پرداخته و نظریه خورشیدمرکزی را مطرح کنند. ازاین رو دانش فضایی و نجومی فعلی ریشه عمیق در مجاهدت نیاکان و هویت تمدنی ایرانی اسلامی دارد.
گذر از تحقیقات به صنعت و بومی سازی صدها هزار قطعه فضایی
غیاثوند در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه بعد از دوران اوج تمدنی، حدود ۳۰۰ سال گرفتار عقب ماندگی و غفلت تاریخی در زمینه فضا شدیم، اظهار داشت: در نزدیک به سه دهه اخیر، نهضت جبران این عقب ماندگی ها شروع شد. گام نخست و بنیادین این مسیر در سال ۱۳۸۷ با پرتاب کاملا بومی ماهواره تحقیقاتی «امید» برداشته شد؛ ماهواره ای ۲۵ کیلوگرمی با مدار حدود ۳۰۰ کیلومتر و طول عمر مداری ۴۰ تا ۴۵ روز.وی اشاره کرد: بعد از امید، هدف گذاری کشور ورود به فاز صنعتی سازی فضا و پاسخ به نیازهای کاربردی جامعه بود. برای رسیدن به این مقصود، دو محور کلیدی پیگیری شد: نخست، رساندن محموله های سنگین ترِ بالای ۱۰۰ کیلوگرم به مدارهای بالاتر و پیشرفت طول عمر عملیاتی ماهواره ها به بالای ۳ سال که مستلزم تکامل نسل ماهواره برها بود. پرتابگرهای سیمرغ، ذوالجناح، قاصد و قائم ۱۰۰ در همین چارچوب طراحی و توسعه یافتند. دوم، ایجاد سامانه ها و زیرسیستم های صنعتی در مدار و ایستگاههای زمینی قدرتمند برای هدایت و بهره برداری پیوسته.
رئیس گروه فضایی صاایران با تجلیل از پیشکسوتان این صنعت اشاره کرد: این زنجیره متکی به صدها هزار قطعه و زیرمجموعه پیچیده بود؛ قطعاتی که هیچ کشوری به علت تحریمها در اختیار ما قرار نمی داد. تمام این اجزا تک به تک توسط محققان داخلی ساخته، تست و با تحمل سختی ها و عدم موفقیتهای مکرر به بلوغ رسید. نسل امروز جوانان فعال در صنعت فضا، روی تجارب پرارزش و پایه های محکمی ایستاده اند که حاصل ۳۰ سال فداکاری پیشکسوتان گمنام کشور است.
ناگفته هایی از مأموریت موفق «چمران» و چالش ابعادی با پرتابگر «قائم ۱۰۰»
غیاثوند به موفقیتهای اخیر فضایی اشاره نمود و اضافه کرد: یکی از نقاط عطف در ورود به فاز صنعتی، پرتاب ماهواره «چمران» بود که مأموریت پیچیده و حساس «ملاقات مداری» (Rendezvous) را برای اولین بار در تاریخ فضایی ایران با نزدیک شدن دو شیء در مدار با موفقیت کامل اجرا کرد. این ماهواره با گذشت زمان، همچنان در مدار به شکل صددرصدی پایدار و درحال انجام عملیات است.او در آخر ضمن اشاره به پشت صحنه و خاطره ای شنیدنی از آماده سازی این ماهواره اظهار داشت: مطابق برنامه ریزی اولیه قرار بود ماهواره ۶۰ کیلوگرمی چمران توسط ماهواره بر سیمرغ پرتاب شود، اما باتوجه به تغییرات جدول پرتاب ها، تصمیم گرفته شد از پرتابگر سوخت جامد «قائم ۱۰۰» استفاده گردد. قائم ۱۰۰ توان حمل محموله های تا ۸۰ کیلوگرم را داشت اما از نظر ابعاد محفظه بار و فیرینگ (Fairing) با محدودیت هایی مواجه بود. تنها حدود دو هفته به موعد پرتاب باقیمانده بود و بعد از انجام تست های سازگاری مکانیکی، متوجه شدیم ابعاد ماهواره به علت طراحی اولیه برای پرتابگر دیگر، با پوسته داخلی محفظه پرتابگر تطابق میلی متری ندارد.
رئیس گروه فضایی صاایران اضافه کرد: در آن شرایط بسیار حساس زمانی که مجوزهای پرتاب نیز گرفتن شده بود، به سازمان فضایی گزارش دادیم که تنها راهکار، اصلاح هندسی و برش بخش های غیرحساس و اضافی سازه ای ماهواره برای انطباق با ابعاد فیرینگ پرتابگر است؛ موضوعی که در استانداردها و پروتکلهای مرسوم فضایی خیلی کم سابقه است و بحث های فنی سنگینی را ایجاد کرد. در نهایت با پذیرش مسئولیت کامل از طرف تیم سازنده، اصلاح و کاهش ابعاد سازه ای با ظرافت کامل صورت پذیرفت و ماهواره چمران بعنوان بزرگ ترین محموله حمل شده توسط پرتابگر قائم ۱۰۰ با موفقیت در مدار قرار گرفت و افتخاری بزرگ برای صنعت فضایی کشور رقم زد.
غیاثوند در ادامه با حکایتی از پشت صحنه مدیریت پرتاب ماهواره «چمران» عنوان کرد: در فرایند پرتاب های فضایی، دریافت مجوزهای داخلی فرایند مشخصی دارد. برای پرتاب چمران، هماهنگی های لازم با وزیر وقت انجام شده بود اما به علت درگیری در کارهای اجرائی و تأخیر در مکاتبات رسمی، زمانی که در شهریورماه بهمراه سردار حاجی زاده برای پرتاب در محل حضور داشتیم، به علت تغییر کابینه و جایگزینی وزیر دفاع، در وضعیت خاصی قرار گرفتیم.
وی ادامه داد: بعد از پرتاب موفق و در حالیکه برای رصد گذر دوم ماهواره در سایت حضور داشتیم، از راه بیسیم تماسی از دفتر وزیر دفاع برقرار شد. وزیر دفاع که اخیرا جایگزین شده بود، از راه تلویزیون شاهد موفقیت پرتاب بود و پیگیر سوابق و مجوزهای قانونی شده بود. این مساله با توضیحات فنی و تشریح ابعاد پروژه برای تیم جدید مدیریتی مرتفع شد. این رویداد نشان داد که صنعت فضایی پروژه ای ملی است که در آن وزارت دفاع، پژوهشگاه هوافضا، شرکت های خصوصی و سازمان فضایی هم افزایی داشته اند؛ چونکه «فضا وسیع است و تنهایی نمی توان در آن قدم گذاشت.
ثبت رکورد ۳۰۰ کیلوگرمی با سیمرغ و چالش نویز در ماهواره طلوع ۳
رئیس گروه فضایی صاایران ضمن اشاره به موفقیت پرتابگر «سیمرغ»، اشاره کرد: در این عملیات، بزرگترین محموله فضایی کشور به وزن ۳۰۰ کیلوگرم در مدار ۳۰۰ کیلومتری قرار گرفت که دستاوردی بزرگ و حاصل مسیری طولانی و ناهموار بود.وی در بخش پایانی گزارش خود به تجربه احیای ماهواره «پایا» (طلوع ۳) پرداخت و اظهار داشت: این ماهواره که دی ماه سال قبل پرتاب شد، اولین ماهواره تصویربرداری عملیاتی کشور است. در فرایند پرتاب با موشک روسی، در آخرین لحظات تست های زمینی و از راه ارتباط کابلی، نویز شدیدی روی سیستم مشاهده شد. در حالیکه زمان بسیار محدودی تا پرتاب باقیمانده بود، با پیگیری های دکتر سالاری و هم اندیشی های فشرده با طرف روسی (کاسموس)، تیم فنی اجازه یافت تا به محل نصب ماهواره دسترسی پیدا کند. این دسترسی در ساعت ۴ بعدازظهر و در طبقه پنجم برجِ محلِ نصب ماهواره بر انجام شد و با رفع اشکال، پرتاب با موفقیت صورت پذیرفت.
عملیات نجات فرفره فضایی در ۱۳ رجب
غیاثوند ضمن اشاره به بحران بعد از تزریق ماهواره در مدار اظهار داشت: ماهواره بعد از تزریق، به علت خطای محاسباتی با سرعت چرخش ۲۰۰ درجه بر ثانیه (تقریباً یک دور در هر ۱.۵ ثانیه) مانند یک فرفره در فضا می چرخید و عملا وضعیت ماهواره از دست رفته تلقی می شد. تحلیل های هوش مصنوعی نیز تأیید می کرد که با این سرعت چرخش، ماهواره غیرقابل بازیابی است.وی اضافه کرد: در آن لحظات بحرانی، تیم فنی تصمیم گرفت الگوریتم های خودکار را متوقف و هدایت دستی را آغاز کند. ظرف ۱۰ روز، با مجاهدت شبانه روزی و توکل، ماهواره در روز ۱۳ رجب (ولادت حضرت امیرالمؤمنین ضد السلام) تثبیت و به سوی زمین جهت گیری شد. برعکس تصور، دوربین های ماهواره سالم بودند و تصاویر نخستین تلاشهای تیم فنی با دقت خیره کننده ثبت گردید. هم اینک این ماهواره بالاتر از ۱۰ ماه است که روزانه ۵ تا ۶ هزار کیلومتر مربع از خاک ایران را با موفقیت تصویربرداری می کند.
غیاثوند در آخر با تاکید بر این که «مجاهدت از طرف شما و پیروزی از طرف خداست»، اشاره کرد: گام بعدی صنعت فضایی ایران «منظومه سازی» است. همان گونه که نیاکان ما با رصد ستارگان مسیر خودرا می یافتند، امیدواریم در سالهای آتی، نسل جوان با چراغ اولی که روشن شده است، روایت گر فرود قمر مصنوعی یا مریخ نورد ایرانی بر سطح ماه باشند.
About the Author
