سرنوشت مبهم استفاده از هوش مصنوعی در امتحانات دکتری دانشگاه آزاد
به گزارش سئو بوی، «استفاده از هوش مصنوعی در امتحانات مقطع دکتری» طی ابلاغیه ای از اواخر دوران مدیریت شهید طهرانچی مجاز شد؛ اما با شهادت ایشان ادامه اجرای این دستورالعمل در هاله ای از ابهام قرار دارد و مقرر شده که در مورد ادامه آن تصمیم گیری شود.
به گزارش سئو بوی به نقل از ایسنا، به دنبال نوآوری ترم گذشته در دانشگاه آزاد اسلامی که بر مبنای ابلاغیه شهید دکتر محمد مهدی طهرانچی، رئیس فقید دانشگاه آزاد اسلامی، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در امتحانات مقطع دکتری را مجاز اعلام نموده بود، حالا ابهامات گسترده ای در رابطه با تداوم یا توقف این سیاست، دانشجویان و روسای واحدهای این دانشگاه را در بلاتکلیفی قرار داده است. بررسی اظهارات اخیر مقامات ارشد دانشگاه، حکایت از دوگانگی دیدگاه و فقدان یک دستورالعمل واحد و شفاف دارد.
سودابه سلیمانی، معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی، در گفت و گویی با یکی از رسانه های دانشگاه آزاد در ۲۵ آذر، به صراحت از «توقف» فعلی این شیوه اطلاع داد و اظهار داشت: ترم گذشته که این شیوه را آغاز کردیم، متوجه شدیم خیلی از دانشجویان و حتی بعضی از اساتید هنوز آمادگی موردنیاز برای کار با این ابزار را ندارند.
سلیمانی ضمن اشاره به یک تجربه شخصی، از عرضه پاسخ های «بسیار اشتباه» توسط هوش مصنوعی که حتی باعث تعجب دانشجویان شده بود، یاد کرد. به باور وی، حلقه مفقوده، آموزش همزمان اساتید و دانشجویان است. اساتید باید توانایی طراحی پرسشهایی را کسب کنند که صرفا با جست وجوی ساده در هوش مصنوعی پاسخ داده نشود و دانشجویان هم باید بیاموزند چطور از این ابزار به شکل انتقادی و تحلیلی بهره ببرند.
وی در تایید کلی استفاده از هوش مصنوعی اظهار داشت: ما با این مورد هیچ مشکلی نداریم. این ابزارها دستیار دانشجو و استاد هستند. شرط موفقیت این طرح را هم تنها در «طراحی درست سوالات» توسط استاد دانست و معتقد بود اگر سوالات بگونه ای باشد که نیازمند تفکر اصیل و استدلال علمی باشد، هوش مصنوعی نمی تواند جای دانشجو عمل کند.
بعد از این سخنان، روز گذشته سلیمانی معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی در اظهارنظر جدیدی ضمن گفت و گو با یکی دیگر از رسانه های این دانشگاه عنوان کرد: برنامه ریزی برای آزمون دکتری تخصصی نیمسال اول سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ یکی از مطالبی بوده که در جلسات کمیته اجرایی آموزش دانشگاه به شکل جدی دنبال شده و به جمع بندی های مناسبی دراین خصوص رسیده ایم. مشکلات و چالش های موجود شناسایی و این مورد بررسی شده که باتوجه به محدودیت هایی که فعلا وجود دارد، چه اقداماتی انجام دهیم تا آزمون هایی که از دانشجویان دریافت می شود؛ اولاً به شکل سالم برگزار گردد و ثانیاً از ابزارهای هوش مصنوعی موجود غافل نمانیم. این موارد پیگیری شده و مقرر است در هفته آتی به واحدهای دانشگاهی ابلاغ شود که آزمون ها به چه صورتی برگزار شوند.
به بیانی دیگر، به نظر می آید دستور کلی بر مجازبودن استفاده است، اما از آنجائیکه الزامات و بسترهای لازم (مانند آموزش اساتید و بازبینی در شیوه های ارزشیابی) فراهم نشده، خیلی از واحدها عملا قادر به اجرای صحیح آن نیستند و به حالت تعلیق یا توقف موقت روی آورده اند.
این وضعیت، دانشگاه آزاد را در یک دوراهی فناورانه و آموزشی قرار داده است: از یک سو تمایل به سودجستن از ابزارهای نوین و پذیرش حقیقت حضور آنها در حوزه علم، و از طرفی مواجهه با کاستی های جدی در زیرساخت های آموزشی و ارزشیابی. تا وقتی که این تناقض میان سیاست کلان و توان اجرایی، و همینطور بین گفتار مقامات مختلف، با یک دستورالعمل شفاف، دقیق و همراه با برنامه آموزشی مدون برای اساتید و دانشجویان برطرف نشود، بلاتکلیفی به حالتی مزمن در امتحانات دکتری این دانشگاه تبدیل خواهد شد و ممکنست به بی اعتمادی نسبت به فرآیندهای ارزشیابی بینجامد. روشن شدن این تکلیف، نه با اظهارنظرهای پراکنده، که با یک اطلاع رسانی رسمی، یکپارچه و فراگیر به تمامی واحدها و دانشجویان ممکن خواهد بود. کوشش های خبرنگار ایسنا برای ارتباط با دانشگاه آزاد اسلامی بمنظور کسب اطلاع در این خصوص تابحال بدون نتیجه مانده است و این خبرگزاری آمادگی دارد برای شفاف شدن مبحث منعکس کننده پاسخ مسئولان دانشگاه پیرامون این مورد باشد.
خلاصه اینکه این مدل در نظریه قرار بود بر ارزیابی مهارت تحلیل، ترکیب و نقد دانشجویان بجای حفظ کردن صرف متمرکز شود. با این حال، به نظر می رسد اجرای این طرح با موانع عملی جدی روبرو شده است. در صورتی که سخنان سلیمانی حکایت کننده از یک توقف موقت با علل آموزشی بود، اظهارات بیژن رنجبر رییس دانشگاه ازاد اسلامی دانشگاه در اول دیماه (یک هفته بعد) حکایت کننده از ادامه این روند در دانشگاه آزاد اسلامی بود.
تجربه ترم گذشته: آزمون و خطا با چالش های بنیادین
بر مبنای آن ابلاغیه، امتحانات دکتری در ترم گذشته با نگاهی جدید و به قول مسئولان، با «سوالات خیلی سخت و تحلیلی» طراحی شد که متناسب با امکان استفاده از هوش مصنوعی بودند. این مدل در نظریه قرار بود بر ارزیابی مهارت تحلیل، ترکیب و نقد دانشجویان به جای حفظ کردن صرف متمرکز شود. با این وجود، به نظر می آید اجرای این طرح با موانع عملی جدی روبرو شده است.سودابه سلیمانی، معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی، در گفت و گویی با یکی از رسانه های دانشگاه آزاد در ۲۵ آذر، به صراحت از «توقف» فعلی این شیوه اطلاع داد و اظهار داشت: ترم گذشته که این شیوه را آغاز کردیم، متوجه شدیم خیلی از دانشجویان و حتی بعضی از اساتید هنوز آمادگی موردنیاز برای کار با این ابزار را ندارند.
سلیمانی ضمن اشاره به یک تجربه شخصی، از عرضه پاسخ های «بسیار اشتباه» توسط هوش مصنوعی که حتی باعث تعجب دانشجویان شده بود، یاد کرد. به باور وی، حلقه مفقوده، آموزش همزمان اساتید و دانشجویان است. اساتید باید توانایی طراحی پرسشهایی را کسب کنند که صرفا با جست وجوی ساده در هوش مصنوعی پاسخ داده نشود و دانشجویان هم باید بیاموزند چطور از این ابزار به شکل انتقادی و تحلیلی بهره ببرند.
ابلاغیه باقی است یا متوقف شده؟
در صورتیکه سخنان سلیمانی حکایت کننده از یک«توقف» موقت با علل آموزشی بود، اظهارات بیژن رنجبر رئیس دانشگاه ازاد اسلامی دانشگاه در اول دیماه (یک هفته بعد) حکایت کننده از ادامه این روند در دانشگاه آزاد اسلامی بود. رنجبر با لحنی متفاوت تصریح کرد: موضوعی که شهید طهرانچی ابلاغ کرده اند، تغییر نخواهد کرد و اگر برخی واحدهای در دانشگاه آزاد این مورد را اجرا نکرده اند، اشتباه بوده است. این ابلاغیه شهید طهرانچی به قوت خود باقی است.وی در تایید کلی استفاده از هوش مصنوعی اظهار داشت: ما با این مورد هیچ مشکلی نداریم. این ابزارها دستیار دانشجو و استاد هستند. شرط موفقیت این طرح را هم تنها در «طراحی درست سوالات» توسط استاد دانست و معتقد بود اگر سوالات بگونه ای باشد که نیازمند تفکر اصیل و استدلال علمی باشد، هوش مصنوعی نمی تواند جای دانشجو عمل کند.
بعد از این سخنان، روز گذشته سلیمانی معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی در اظهارنظر جدیدی ضمن گفت و گو با یکی دیگر از رسانه های این دانشگاه عنوان کرد: برنامه ریزی برای آزمون دکتری تخصصی نیمسال اول سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ یکی از مطالبی بوده که در جلسات کمیته اجرایی آموزش دانشگاه به شکل جدی دنبال شده و به جمع بندی های مناسبی دراین خصوص رسیده ایم. مشکلات و چالش های موجود شناسایی و این مورد بررسی شده که باتوجه به محدودیت هایی که فعلا وجود دارد، چه اقداماتی انجام دهیم تا آزمون هایی که از دانشجویان دریافت می شود؛ اولاً به شکل سالم برگزار گردد و ثانیاً از ابزارهای هوش مصنوعی موجود غافل نمانیم. این موارد پیگیری شده و مقرر است در هفته آتی به واحدهای دانشگاهی ابلاغ شود که آزمون ها به چه صورتی برگزار شوند.
شکاف بین سیاست سازمان مرکزی و اجرای واحدها
این اظهارنظرهای به ظاهر متضاد، باعث سردرگمی و نگرانی دانشجویان دکتری دانشگاه آزاد احیانا نشان دهنده یک شکاف بین سیاست کلی ابلاغ گردیده از مرکز (که رنجبر بر باقی بودن آن تأکید دارد) و چالش های عملیاتی در سطح واحدها و دانشکده ها (که سلیمانی به آنها اشاره کرده) است.به بیانی دیگر، به نظر می آید دستور کلی بر مجازبودن استفاده است، اما از آنجائیکه الزامات و بسترهای لازم (مانند آموزش اساتید و بازبینی در شیوه های ارزشیابی) فراهم نشده، خیلی از واحدها عملا قادر به اجرای صحیح آن نیستند و به حالت تعلیق یا توقف موقت روی آورده اند.
دانشجویان در بلاتکلیفی
نتیجه این عدم شفافیت و هماهنگی، سردرگمی گسترده دانشجویان دکتری در آستانه امتحانات ترم جدید است. آنها هنوز نمی دانند در جلسه امتحان آیا مجاز به استفاده از ابزارهایی مانند هوش مصنوعی هستند یا خیر. روسای واحدهای دانشگاهی نیز، همان گونه که در گزارش ها اشاره شده، منتظر «ابلاغیه جدیدی» هستند تا تکلیف را روشن کند؛ ابلاغیه ای که از یک سو بر اساس گفته رنجبر نیاز به آن نیست (چون ابلاغیه قبلی پابرجاست) و از طرفی طبق توضیحات سلیمانی بدون فراهم آوری بسترها، غیرعملی است.این وضعیت، دانشگاه آزاد را در یک دوراهی فناورانه و آموزشی قرار داده است: از یک سو تمایل به سودجستن از ابزارهای نوین و پذیرش حقیقت حضور آنها در حوزه علم، و از طرفی مواجهه با کاستی های جدی در زیرساخت های آموزشی و ارزشیابی. تا وقتی که این تناقض میان سیاست کلان و توان اجرایی، و همینطور بین گفتار مقامات مختلف، با یک دستورالعمل شفاف، دقیق و همراه با برنامه آموزشی مدون برای اساتید و دانشجویان برطرف نشود، بلاتکلیفی به حالتی مزمن در امتحانات دکتری این دانشگاه تبدیل خواهد شد و ممکنست به بی اعتمادی نسبت به فرآیندهای ارزشیابی بینجامد. روشن شدن این تکلیف، نه با اظهارنظرهای پراکنده، که با یک اطلاع رسانی رسمی، یکپارچه و فراگیر به تمامی واحدها و دانشجویان ممکن خواهد بود. کوشش های خبرنگار ایسنا برای ارتباط با دانشگاه آزاد اسلامی بمنظور کسب اطلاع در این خصوص تابحال بدون نتیجه مانده است و این خبرگزاری آمادگی دارد برای شفاف شدن مبحث منعکس کننده پاسخ مسئولان دانشگاه پیرامون این مورد باشد.
خلاصه اینکه این مدل در نظریه قرار بود بر ارزیابی مهارت تحلیل، ترکیب و نقد دانشجویان بجای حفظ کردن صرف متمرکز شود. با این حال، به نظر می رسد اجرای این طرح با موانع عملی جدی روبرو شده است. در صورتی که سخنان سلیمانی حکایت کننده از یک توقف موقت با علل آموزشی بود، اظهارات بیژن رنجبر رییس دانشگاه ازاد اسلامی دانشگاه در اول دیماه (یک هفته بعد) حکایت کننده از ادامه این روند در دانشگاه آزاد اسلامی بود.
About the Author
