هوش مصنوعی در آموزش فرصت رشد شناختی یا تهدیدی برای تفکر مستقل؟
به گزارش سئو بوی، اصفهان رئیس مرکز تحقیقات علوم رفتاری استان اصفهان اظهار داشت: این فناوری می تواند به رشد تفکر تحلیلی، یادگیری شخصی سازی شده و عدالت آموزشی کمک نماید، اما در صورت استفاده افراطی خطر تضعیف تفکر مستقل، وابستگی ذهنی و کاهش مهارت های اجتماعی دانش آموزان و دانشجویان را بهمراه دارد.
رضا باقریان در گفت و گو با ایسنا ضمن اشاره به ابعاد مختلف هوش مصنوعی و تأثیر آن بر نظام آموزشی اظهار داشت: هوش مصنوعی هم جنبه های مثبت دارد و هم چالش های جدی که اگر به درستی مدیریت نشود، می تواند آثار منفی بهمراه داشته باشد. اگر بخواهیم بصورت ساده دسته بندی نماییم یکی از جنبه های مثبت آن تأثیر مثبت هوش مصنوعی بر رشد هوش دانش آموزان است. گفته می شود این فناوری تا حدی تفکر تحلیلی و مهارت حل مسئله را تقویت می کند هرچند این مساله هنوز پدیده ای تازه است و پژوهش های گسترده ای روی آن انجام نشده، اما بنظر می رسد دانش آموز یا دانشجو را وارد فضای پرسشگری، تحلیل و مقایسه می سازد.
وی ادامه داد: هوش مصنوعی با فراهم کردن دسترسی سریع به اطلاعات سبب می شود ذهن دانش آموزان پرسش های جدیدی طرح کند و همین مورد می تواند به رشد هوش منطقی کمک کند؛ بخصوص در زمینه آموزش ریاضی و حل مسایل ریاضی این فناوری می تواند نقش مؤثری داشته باشد.
رئیس مرکز تحقیقات علوم رفتاری استان اصفهان اضافه کرد: خاصیت مهم دیگر هوش مصنوعی شخصی سازی آموزش است. این فناوری یادگیری را متناسب با معلومات و سطح علمی هر فرد تنظیم می کند. برای نمونه به دانش آموز ضعیف تر تمرین های ساده تر و به فرد قوی تر تمرین های پیشرفته تر عرضه می کند. این خاصیت می تواند منجر به رشد بهتر توانایی ها و ظرفیتهای شناختی شود. البته مشروط بر این که استفاده از آن درست و محدود باشد.
باقریان ضمن اشاره به چالش ها و آثار منفی این پدیده اظهار داشت: استفاده صحیح از هوش مصنوعی می تواند باعث تقویت خلاقیت، تحریک ایده پردازی و رشد تفکر خلاق شود. افزون بر این عدالت آموزشی هم همچون موفقیتهای بالقوه آنست. در شرایطی که خانواده های متمول می توانند معلمان خصوصی برای فرزندان خود فراهم نمایند، هوش مصنوعی می تواند همچون یک معلم خصوصی در دسترس تمام دانش آموزان قرار گیرد و از این راه آموزش را عادلانه تر سازد.
وی ادامه داد: یکی از لطمه های جدی هوش مصنوعی کاهش تفکر مستقل است. طبق مشاهدات حتی در بین پزشکان جوان در برخورد با مسایل بالینی به جای تحلیل و اتکا به آموخته های خود سریع به سراغ هوش مصنوعی می روند. این وابستگی ذهنی باعث تضعیف تفکر و حافظه فعال می شود.
سردبیر نشریه علمی پژوهشی تحقیقات علوم رفتاری اضافه کرد: استفاده افراطی از هوش مصنوعی می تواند باعث تنبلی ذهنی شود چونکه فرد به جای جست وجو و تفکر پاسخ آماده دریافت می کند. این روند انگیزه برای مطالعه و تلاش را می کاهد و در نهایت رشد هوش را کند می سازد.
باقریان اشاره کرد: کاهش مهارت های اجتماعی هم از نتایج دیگر این مسئله است. وقتی یادگیری در بسترهای دیجیتال و بدون تعامل با معلم یا همکلاسی صورت گیرد تعاملات انسانی به حداقل می رسد و این امر به کاهش هوش هیجانی و هوش اجتماعی منجر می شود.
وی تاکید کرد: استفاده از هوش مصنوعی می تواند ابزار کمکی مناسبی برای تقویت تفکر و رشد هوش باشد، اما اگر جایگزین اندیشیدن شود نتایج منفی در پی خواهد داشت، ازاین رو ضروریست معلمان، والدین و نظام آموزشی نحوه ی استفاده درست را به دانش آموزان بیاموزند. ابتدا آنان را به تفکر و تلاش شخصی تشویق کنند و سپس اجازه دهند در صورت نیاز از هوش مصنوعی برای تکمیل پاسخ خود بهره بگیرند.
مدیر گروه روانشناسی سلامت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان اضافه کرد: جهت استفاده سالم از هوش مصنوعی باید دانش آموز ابتدا پاسخ و نظر خویش را بنویسد، سپس جست وجو کند و در گام بعد از این فنآوری برای کامل کردن دانسته هایش کمک بگیرد. این تکنیک باعث پرورش تفکر مستقل و افزایش اعتمادبه نفس ذهنی می شود بخصوص زمانیکه پاسخ ذهنی فرد با پاسخ هوش مصنوعی تطابق داشته باشد.
باقریان تاکید کرد: باید به دانش آموزان آموخت که از هوش مصنوعی بعنوان یک راهنما یا معلم ناظر بهره گیرند تا مسیر حل مسئله را بیاموزند. در درس هایی مانند ریاضیات این فناوری می تواند مرحله به مرحله راه رسیدن به پاسخ را توضیح دهد و تفکر منطقی را تقویت کند.
وی افزود: استفاده افراطی از این فنآوری لطمه زا است، اما اگر در حد اعتدال و با محدودیت های مشخص استفاده گردد می تواند سودمند باشد. بهتر است دانش آموزان بعد از دریافت پاسخ از هوش مصنوعی آنرا با زبان خود بازنویسی کرده و برای دیگران توضیح دهند یا در قالب کارگروهی در کلاس به بحث بگذارند تا تعاملات انسانی حفظ شود.
رئیس مرکز تحقیقات علوم رفتاری استان اصفهان اظهار داشت: در مورد دانشجویان تأثیرات هوش مصنوعی امکان دارد عمیق تر و حساس تر باشد، چونکه در این مقطع، تشکیل هویت علمی و مهارت های حرفه ای اهمیت دارد و هرگونه وابستگی امکان دارد مانع رشد استقلال فکری شود.
باقریان اشاره کرد: در نظام آموزشی ما، همیشه بر رشد مهارت های فردی، خلاقیت و تقویت قابلیتهای شخصی تاکید شده است. سنت آموزشی ما بر تلاش ذهنی و پرورش استعدادهای خود فرد استوار است، ازاین رو امکان دارد استفاده گسترده از پاسخ های آماده هوش مصنوعی با این ارزش ها همخوان نباشد.
وی اظهار داشت: هرچند هوش مصنوعی تا حدی فرهنگ پذیر و وابسته به زمینه فرهنگی خاصی نیست، اما اگر استفاده از آن سالم و آگاهانه باشد می تواند در هر فرهنگی همچون نظام آموزشی ایران هم مفید واقع شود. در عین حال تطبیق کامل آن با ارزش های سنتی آموزشی ما نیازمند دقت، آموزش و نظارت مستمر است.
بطور خلاصه هوش مصنوعی با فراهم کردن دسترسی سریع به اطلاعات سبب می شود ذهن دانش آموزان پرسش های جدیدی طرح کند و همین مورد می تواند به رشد هوش منطقی کمک کند؛ به خصوص در حوزه آموزش ریاضی و حل مسائل ریاضی این فناوری می تواند نقش مؤثری داشته باشد. برای مثال به دانش آموز ضعیف تر تمرین های ساده تر و به فرد قوی تر تمرین های پیشرفته تر عرضه می کند. افزون بر این عدالت آموزشی هم همچون موفقیت های بالقوه آنست.
وی ادامه داد: هوش مصنوعی با فراهم کردن دسترسی سریع به اطلاعات سبب می شود ذهن دانش آموزان پرسش های جدیدی طرح کند و همین مورد می تواند به رشد هوش منطقی کمک کند؛ بخصوص در زمینه آموزش ریاضی و حل مسایل ریاضی این فناوری می تواند نقش مؤثری داشته باشد.
رئیس مرکز تحقیقات علوم رفتاری استان اصفهان اضافه کرد: خاصیت مهم دیگر هوش مصنوعی شخصی سازی آموزش است. این فناوری یادگیری را متناسب با معلومات و سطح علمی هر فرد تنظیم می کند. برای نمونه به دانش آموز ضعیف تر تمرین های ساده تر و به فرد قوی تر تمرین های پیشرفته تر عرضه می کند. این خاصیت می تواند منجر به رشد بهتر توانایی ها و ظرفیتهای شناختی شود. البته مشروط بر این که استفاده از آن درست و محدود باشد.
باقریان ضمن اشاره به چالش ها و آثار منفی این پدیده اظهار داشت: استفاده صحیح از هوش مصنوعی می تواند باعث تقویت خلاقیت، تحریک ایده پردازی و رشد تفکر خلاق شود. افزون بر این عدالت آموزشی هم همچون موفقیتهای بالقوه آنست. در شرایطی که خانواده های متمول می توانند معلمان خصوصی برای فرزندان خود فراهم نمایند، هوش مصنوعی می تواند همچون یک معلم خصوصی در دسترس تمام دانش آموزان قرار گیرد و از این راه آموزش را عادلانه تر سازد.
وی ادامه داد: یکی از لطمه های جدی هوش مصنوعی کاهش تفکر مستقل است. طبق مشاهدات حتی در بین پزشکان جوان در برخورد با مسایل بالینی به جای تحلیل و اتکا به آموخته های خود سریع به سراغ هوش مصنوعی می روند. این وابستگی ذهنی باعث تضعیف تفکر و حافظه فعال می شود.
سردبیر نشریه علمی پژوهشی تحقیقات علوم رفتاری اضافه کرد: استفاده افراطی از هوش مصنوعی می تواند باعث تنبلی ذهنی شود چونکه فرد به جای جست وجو و تفکر پاسخ آماده دریافت می کند. این روند انگیزه برای مطالعه و تلاش را می کاهد و در نهایت رشد هوش را کند می سازد.
باقریان اشاره کرد: کاهش مهارت های اجتماعی هم از نتایج دیگر این مسئله است. وقتی یادگیری در بسترهای دیجیتال و بدون تعامل با معلم یا همکلاسی صورت گیرد تعاملات انسانی به حداقل می رسد و این امر به کاهش هوش هیجانی و هوش اجتماعی منجر می شود.
وی تاکید کرد: استفاده از هوش مصنوعی می تواند ابزار کمکی مناسبی برای تقویت تفکر و رشد هوش باشد، اما اگر جایگزین اندیشیدن شود نتایج منفی در پی خواهد داشت، ازاین رو ضروریست معلمان، والدین و نظام آموزشی نحوه ی استفاده درست را به دانش آموزان بیاموزند. ابتدا آنان را به تفکر و تلاش شخصی تشویق کنند و سپس اجازه دهند در صورت نیاز از هوش مصنوعی برای تکمیل پاسخ خود بهره بگیرند.
مدیر گروه روانشناسی سلامت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان اضافه کرد: جهت استفاده سالم از هوش مصنوعی باید دانش آموز ابتدا پاسخ و نظر خویش را بنویسد، سپس جست وجو کند و در گام بعد از این فنآوری برای کامل کردن دانسته هایش کمک بگیرد. این تکنیک باعث پرورش تفکر مستقل و افزایش اعتمادبه نفس ذهنی می شود بخصوص زمانیکه پاسخ ذهنی فرد با پاسخ هوش مصنوعی تطابق داشته باشد.
باقریان تاکید کرد: باید به دانش آموزان آموخت که از هوش مصنوعی بعنوان یک راهنما یا معلم ناظر بهره گیرند تا مسیر حل مسئله را بیاموزند. در درس هایی مانند ریاضیات این فناوری می تواند مرحله به مرحله راه رسیدن به پاسخ را توضیح دهد و تفکر منطقی را تقویت کند.
وی افزود: استفاده افراطی از این فنآوری لطمه زا است، اما اگر در حد اعتدال و با محدودیت های مشخص استفاده گردد می تواند سودمند باشد. بهتر است دانش آموزان بعد از دریافت پاسخ از هوش مصنوعی آنرا با زبان خود بازنویسی کرده و برای دیگران توضیح دهند یا در قالب کارگروهی در کلاس به بحث بگذارند تا تعاملات انسانی حفظ شود.
رئیس مرکز تحقیقات علوم رفتاری استان اصفهان اظهار داشت: در مورد دانشجویان تأثیرات هوش مصنوعی امکان دارد عمیق تر و حساس تر باشد، چونکه در این مقطع، تشکیل هویت علمی و مهارت های حرفه ای اهمیت دارد و هرگونه وابستگی امکان دارد مانع رشد استقلال فکری شود.
باقریان اشاره کرد: در نظام آموزشی ما، همیشه بر رشد مهارت های فردی، خلاقیت و تقویت قابلیتهای شخصی تاکید شده است. سنت آموزشی ما بر تلاش ذهنی و پرورش استعدادهای خود فرد استوار است، ازاین رو امکان دارد استفاده گسترده از پاسخ های آماده هوش مصنوعی با این ارزش ها همخوان نباشد.
وی اظهار داشت: هرچند هوش مصنوعی تا حدی فرهنگ پذیر و وابسته به زمینه فرهنگی خاصی نیست، اما اگر استفاده از آن سالم و آگاهانه باشد می تواند در هر فرهنگی همچون نظام آموزشی ایران هم مفید واقع شود. در عین حال تطبیق کامل آن با ارزش های سنتی آموزشی ما نیازمند دقت، آموزش و نظارت مستمر است.
بطور خلاصه هوش مصنوعی با فراهم کردن دسترسی سریع به اطلاعات سبب می شود ذهن دانش آموزان پرسش های جدیدی طرح کند و همین مورد می تواند به رشد هوش منطقی کمک کند؛ به خصوص در حوزه آموزش ریاضی و حل مسائل ریاضی این فناوری می تواند نقش مؤثری داشته باشد. برای مثال به دانش آموز ضعیف تر تمرین های ساده تر و به فرد قوی تر تمرین های پیشرفته تر عرضه می کند. افزون بر این عدالت آموزشی هم همچون موفقیت های بالقوه آنست.
About the Author
